PAGO in de zorg: laat de RI&E de inhoud bepalen, niet een standaard gezondheidscheck

Norm: aanbieden is verplicht, deelnemen niet

Artikel 18 van de Arbeidsomstandighedenwet verplicht de werkgever om werknemers periodiek in de gelegenheid te stellen een onderzoek te ondergaan dat is gericht op het voorkomen of beperken van risico's die het werk voor hun gezondheid meebrengt. Arboportaal vertaalt dit naar een verplichte aanbieding door de werkgever. De werknemer is niet verplicht om deel te nemen.

Maak het aanbod daarom aantoonbaar en toegankelijk zonder deelname af te dwingen. Leg vast welke doelgroep is uitgenodigd, wanneer het aanbod is gedaan, hoe werknemers zich rechtstreeks kunnen aanmelden en wanneer een nieuw aanbod volgt. Registreer voor HR-doeleinden niet waarom iemand wel of niet deelneemt en verbind weigering niet aan beoordeling, rooster, contractverlenging of andere arbeidsrechtelijke gevolgen.

Inhoud: de RI&E is het vertrekpunt

Volgens Arboportaal kent een PAGO geen vaste vorm. De inhoud moet passen bij de arbeidsrisico's in de RI&E. Het onderzoek kijkt of die risico's de gezondheid nadelig beïnvloeden, of beheersmaatregelen werken en of RI&E of plan van aanpak moet worden aangepast. Een algemene vragenlijst zonder verbinding met de werkelijke blootstelling is dus onvoldoende onderbouwing.

Zorgorganisaties hebben bovendien geen homogene populatie. Een verpleegafdeling, laboratorium, facilitaire dienst, ambulante route en kantooromgeving kennen andere risico's. Maak per vergelijkbare blootstellingsgroep zichtbaar welke risico's relevant zijn en welke functies of locaties daarbij horen. Laat de bedrijfsarts vervolgens adviseren welke vragen, metingen of onderzoeken zinvol en valide zijn.

• fysieke belasting: tillen, duwen, trekken, repeterende handelingen en langdurig staan;
• psychosociale arbeidsbelasting: werkdruk, agressie, ongewenst gedrag en emotionele belasting;
• arbeidstijden: nachtwerk, herstel en verstoring van slaap;
• blootstelling: biologische agentia, gevaarlijke geneesmiddelen, desinfectiemiddelen en schadelijk geluid.

Verschil: een PMO kan breder zijn, maar het PAGO-deel blijft herkenbaar

De Nederlandse Arbeidsinspectie beschrijft PAGO als onderzoek naar arbeidsgebonden risico's uit de RI&E. Een preventief medisch onderzoek kan daarnaast breder kijken naar algemene gezondheid en duurzame inzetbaarheid. De NVAB-leidraad uit 2025 maakt hetzelfde onderscheid: het PAGO heeft een wettelijke basis in de Arbowet; het bredere PMO heeft geen verplichte standaardinhoud.

Een gecombineerd aanbod is mogelijk, zolang voor werknemers, bedrijfsarts en werkgever duidelijk blijft welk onderdeel op arbeidsrisico's ziet. Koop dus niet alleen een commercieel vitaliteitspakket in en noem dat automatisch PAGO. Vraag in de opdracht om een herleidbare koppeling tussen RI&E-risico, doelgroep, onderzoeksmethode, mogelijke interventie en evaluatiemoment.

Regie: de bedrijfsarts bepaalt inhoud, frequentie en medische opvolging

Arboportaal vermeldt dat een BIG-geregistreerd bedrijfsarts adviseert over inhoud en frequentie op basis van arbeidsrisico's. Hoe vaak onderzoek nodig is, hangt af van soort en omvang van het risico. Het PAGO wordt uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van een geregistreerd bedrijfsarts, eventueel in samenwerking met een arbeidshygiënist, veiligheidskundige of arbeids- en organisatiedeskundige.

Ook bij uitbesteding blijft die medische regie nodig. De NVAB benadrukt dat de bedrijfsarts verantwoordelijk blijft voor inhoud en rapportage wanneer een derde onderdelen uitvoert. Leg in het basiscontract en de concrete opdracht vast wie de doelgroep bepaalt, wie valide instrumenten selecteert, wie individuele bevindingen opvolgt en wie de groepsrapportage vertaalt naar preventieve maatregelen.

Privacy: de werkgever krijgt geen individuele medische uitslag

De Autoriteit Persoonsgegevens benadrukt dat alleen de arbodienst of bedrijfsarts medische gegevens van werknemers mag vragen en opslaan. De NVAB-leidraad noemt vrijwillige deelname, privacy, medische dossiervoering en geborgde anonimiteit als randvoorwaarden voor PAGO en PMO. Een leidinggevende of HR-medewerker hoort dus geen individuele antwoorden, diagnoses, risicoscores of reden voor vervolgonderzoek te ontvangen.

Spreek vóór de uitnodiging af welke niet-herleidbare groepsinformatie de werkgever ontvangt en wanneer een groep groot genoeg is om rapportage veilig te maken. Combineer kleine teams, laat categorieën weg of rapporteer alleen een kwalitatief advies wanneer aantallen herleiding mogelijk maken. Individuele adviezen lopen rechtstreeks via de bedrijfsarts naar de werknemer; organisatorische maatregelen worden op groepsniveau geadviseerd.

Opvolging: gebruik de uitkomst om arbeidsrisico's te verkleinen

Een PAGO is geen los meetmoment en ook geen vervanging voor bronmaatregelen. Arboportaal plaatst het onderzoek in de cyclus van RI&E, beheersmaatregelen, monitoring en bijstelling. Wanneer groepssignalen laten zien dat gezondheidseffecten optreden of maatregelen onvoldoende werken, moet de organisatie onderzoeken welke werkomstandigheid moet veranderen.

Maak daarom vóór de uitvoering budget en eigenaarschap beschikbaar voor opvolging. Koppel ieder groepsadvies aan een maatregel, verantwoordelijke, termijn en evaluatie. Denk aan hulpmiddelen, aanpassing van roosters of werkprocessen, vermindering van blootstelling, training of nader arbeidshygiënisch onderzoek. Evalueer daarna met bedrijfsarts en medezeggenschap of de maatregel effect heeft en wanneer een volgend PAGO passend is.